دربارهی پیِر ژانه (۱۹۴۷- ۱۸۵۹)
نخست فلسفه خواند. به روانشناسی علاقهمند شد و تزِ دکترایش را بر همان بنا نهاد. همزمان که فلسفه درس میداد به دانشکدهی پزشکی رفت. هنوز به اتمام نرسانده در یکی از مهمترین کلینیکهای روانپزشکی جهان دست به مطالعهی بیماران زد. نظریهپرداز شد، کتاب نوشت و برخی از مهمترین مفاهیمِ روانشناسی مدرن را پیشنهاد داد و جا انداخت. غولهایی همچون فروید، یونگ، آدلر و پیاژه و دیگران به درجات از او مستقیما تاثیر گرفتند، به آن اذعان کردند و گاه با او سرشاخ شدند. در سالهای آغازین قرن بیستم چهرهای برجسته و نامدار بود اما بعدتر چنان فراموش شد که تقریباً هیچ نامی از او نماند به حدی که گویی هرگز چنین آدمی وجود نداشته. تا دههی هفتاد که یک فصل از کتابِ “کشفِ ناخودآگاه“ نامِ او را دوباره به تاریخ تحولاتِ روانشناسی بازگرداند.
حیرتآور است که امروزیترین و محبوبترین مفاهیم روزگارِ ما یعنی تروما، اضطرابِ پس از حادثه، گسست هویتی و ناخودآگاه، همگی دستاوردهای کسی باشند تا این اندازه ناشناخته، حتی برای صاحبنظران. بیش از یک قرن پیش، مشغلههای فکریاش تجربههای ذهنیِ امروز ما بود و مفاهیمی که از زیرِ قلماش درآمد امروز، بیانِ این تجربهها را برای ما ممکن میکند.
در نمایی لانگشات به نظر میآید تحولاتِ روانشناسی در برخی زمینهها در مسیری قرار گرفتهبودند که او را نمیپسندید و پس میزد؛ نزدیک به نیمقرن دستوپازدن و شگفتا بازگشتن به همان مسیری که او در آن حرکت میکرد. دانشمندی گوشهگیر و سختگیر بود. گوشهگیری، او را در اطرافِ تاریخ ناشناخته نگه داشت، سختگیری اما به کارش چنان اعتباری داد که سبب شد پس از یک قرن ایدههایش همچنان معتبر و سرِپا بماند؛ قرنی مملو از تغییراتِ بنیادینِ علمی که آبروی بسیاری از رقبای پرآوازه را بر باد داد.
نوشتهاند از سویی آدمی بود سرزنده و پرکار و باهوش و از آنطرف غالبا ژرفاندیش و حواسپرت و متمایل به افسردگی. زندگینامهنویسان میگویند این دو جنبه بازتابِ همزمانِ خُلقیاتِ پدر و مادرش بودند؛ مادری گرم و بانشاط و پدری آرام، کمرو و بهاصطلاحِ خود ژانه: “سایکِستِنیک“.
پس از آشنایی با ژانه، جستجوهای مفصلم نشان داد، دستکم تا امروز و در زبان فارسی، متنِ منسجم و مفصلی دربارهی ژانه، افکارش و تاثیرِ او بر کارهـــــــای دیگران و تحولاتِ روانشناسی و روانپزشکی در دسترس نیست.
این جســـــــتار کوششیست برای جبرانِ این کمبود. نتیجهی مروری چندماهه بر چندین کتاب دربارهی ژانه، بخشی از کتابها و مقالات خود او که در دسترس است و در نهایت مقالاتی متفرقه دربارهی افکار و ایدههایش.
امیدوارم انگیــــــــزهای شود برای ترجمهی کتابهای او و پژوهشهایی بیشتر و مفصل دربارهی دانشمندی خوشفکر، عمیقا تاثیرگذار و کمابیش مطرود.
ادامهی جستار را در مجموعهای که رفتهرفته و تحت عنوان «کلاسیکهای روانشناسی» مینویسم، اینجا بخوانید:
asadr.info 
بیان دیدگاه